ફોટોગ્રાફીક આર્ટ ઓફ એ.એલ. સૈયદ (1904–1991) – જીવન પરિચય અને કળાત્મક યોગદાન

 એ.એલ. સૈયદ (૧૯૦૪-૧૯૯૧)

A. L. Syed: પાલનપુરનો વિશ્વવિખ્યાત ફોટોગ્રાફી કલાકાર

ગુજરાતની ધરતીનો દરેક ખૂણો પ્રતિભાશાળી રત્નો પેદા કરે છે. ઉત્તર ગુજરાતનું સંસ્કારી અને સાહિત્યપ્રેમી શહેર પાલનપુર એ અનેક મહાનુભાવોને જન્મ આપ્યો છે. એવા જ એક કલા-રત્ન હતા આબીદ અલી સૈયદ, જેઓ વિશ્વમાં એ. એલ. સૈયદ ફોટોગ્રાફર તરીકે ખ્યાતિ પામ્યા.

જન્મ અને પરિવાર

૨ ફેબ્રુઆરી ૧૯૦૪ના રોજ પાલનપુર નજીક વરણાવાડા ગામે તેમનો જન્મ થયો. તેમના પિતા નવાબી હકીમ સૈયદ લાલમિયાં હતા. પિતાની ઈચ્છા હતી કે તેઓ હકીમ બને, પરંતુ કિસ્મતે તેમને કેમેરાની દુનિયામાં લઈ ગયા.

મોટાભાઈ કે. એલ. સૈયદ સાથે કામ કરતાં તેઓ ફોટોગ્રાફી કળા તરફ વળ્યા.

આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખ – Traveler of the East

૧૯૩૪માં લેવાયેલ તેમનો પ્રખ્યાત ફોટોગ્રાફ Traveler of the East વિશ્વસ્તરે પ્રસિદ્ધ થયો.

૪૦થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રદર્શનોમાં સ્થાન

૧૯૩૫માં Popular Photography Award વિજેતા

USA ના Hutchinson Collection માં સમાવેશ

આ ફોટોગ્રાફે તેમને વૈશ્વિક ઓળખ અપાવી.

Illustrated Weekly અને કુમાર સામયિક

તેમણે The Illustrated Weekly of India ની સ્પર્ધામાં પ્રથમ ઇનામ જીત્યું.

ગુજરાતી સાહિત્યના પ્રખ્યાત સામયિક Kumar (સંપાદક: Ravishankar Raval) માં તેમની તસ્વીરો નિયમિત પ્રસિદ્ધ થતી.

બોલીવુડ સાથેનો સંબંધ

એ. એલ. સૈયદે ઐતિહાસિક ફિલ્મ Mughal-e-Azam માં Special Still Photographer તરીકે કામ કર્યું.

તેમણે અભિનેતા Dilip Kumar અને Saira Banu ના લગ્ન પ્રસંગની ફોટોગ્રાફી પણ કરી.

આંતરરાષ્ટ્રીય સન્માન

૧૯૭૭માં જાપાનના ટોકિયો ખાતે યોજાયેલ UNESCO (ACCU) સ્પર્ધામાં તેમની ‘જેસલમેરના રણ’ તસ્વીરે શ્રેષ્ઠ ઈનામ મેળવ્યું.

ભારતના તત્કાલિન રાષ્ટ્રપતિ V. V. Giri દ્વારા તેમના પ્રદર્શનનું ઉદ્ઘાટન થયું હતું.

૧૯૮૩માં તેમને International Photographic Council નું સર્વોચ્ચ સન્માન – Honorary Fellowship મળ્યું.

પુસ્તક અને વારસો

તેમના ૯૩ ડ્યુઓટોન ફોટોગ્રાફ્સનો સંગ્રહ

Vision From The Inner Eye પુસ્તક સ્વરૂપે પ્રકાશિત થયો.

૭૦ વર્ષની કારકિર્દીમાં તેઓ ભારતીય ફોટોગ્રાફી જગતના અગત્યના સ્તંભ બની રહ્યા.

અવસાન

૩૦ ઓગસ્ટ ૧૯૯૧ના રોજ તેમનું અવસાન થયું, પરંતુ તેમની કૃતિઓ આજે પણ જીવંત છે.

એ. એલ. સૈયદ માત્ર ફોટોગ્રાફર નહોતા — તેઓ પ્રકાશ અને છાયાની ભાષા જાણનાર એક માસ્ટર આર્ટિસ્ટ હતા. પાલનપુરનું નામ વિશ્વસ્તરે પહોંચાડનાર આ મહાન કલાકાર ગુજરાતનો ગૌરવ છે.